Ciekawsze informacje z książki pod tytułem „Hinduizm, buddyzm, islam”, której autorem jest Andrzej Szyszko-Bohusz

Znalezione obrazy dla zapytania andrzej szyszko hinduizm buddyzm islamHinduizm

Hinduizm kształtował się od około V w. p.n.e. do około VII w. naszej ery.

W okresie swojego rozwoju hinduizm wchłonął wiele elementów niearyjskich, rozmaitych kultów ludowych wyznawanych przez ludność narodów należących do kręgu indyjskiej kultury i religii. Nastąpiła również asymilacja elementów buddyjskich i dżinijskich.

Posiada około 450 milionów wyznawców zwanych hinduistami (około 84% ludności Indii oraz około 11% ludności Pakistanu).

Hinduizm obejmuje instytucje społeczne, obowiązującą tradycję, obszerną dziedzinę sztuki i literatury, do pewnego stopnia również, naukę oraz niezwykle rozbudowaną i różnorodną dziedzinę filozofii.

Wczesna literatura indyjska jest zbiorem starodawnych tekstów religijnych nazwanych Wedami, a napisanych w dialekcie wedyjskim sanskrytu.

Najstarszy wedyjski tekst Rigweda powstał prawdopodobnie około 1000 lat p.n.e. Teksty wedyjskie dotykają

szerokiej problematyki wiążącej się z teologią, mitologią, rytuałami, dogmatami, prawami, kosmologią, zwłaszcza zaś z metafizyką.

Etyka i nauka o zbawieniu

W kosmosie przejawia się immanentne Prawo moralne, polegające na automatycznej odpłacie za wszystkie uczynki (karma) na drodze ponownych narodzin.

Hinduista ma w życiu cztery cele [ściśłej ”drogi postępowania”, przyp. autora]:

  1. rozkosz zmysłową (kama);
  2. zdobywanie dóbr ziemskich (artha);
  3. wypełnianie obowiązków obywatelskich i religijnych (dharma);
  4. osiągnięcie wyzwolenia (moksza).

Każdy z tych kolejnych celów jest wyższy od poprzedniego, to znaczy, że wyzwolenie jest najwyższym celem, do którego każdy powinien dążyć.

Wyobrażenia o życiu po śmierci

Gdy człowiek umiera, jego dusza przyodziana w niewidzialne subtelne ciało przechodzi do innego istnienia

Życie społeczne — kastowość

W hinduizmie ludzie dzielą się na kasty: braminów, wojowników, wajśjów i siudrów  są jeszcze pariasi: zamiatacze ulic, czyściciele ustępów, oprawcy itd. Pariasi również dzielą się na wiele kast.

System kastowy, przynajmniej w wielkich miastach, traci dzisiaj stopniowo znaczenie.

Kastą kapłańską są w hinduizmie bramini; Jest ich wielu dlatego mała ich część wykonuje funkcje duchownych w świątyniach lub nauczycieli (guru), podczas gdy większość zajmuje się rożnymi świeckimi zawodami […]

Duszami wiernych opiekują się również mnisi żyjący w klasztorach i należący do rożnych zakonów i sekt oraz wędrowni asceci (sadhu, sanjasi), żyjący z jałmużny i cieszący się wielkim poważaniem znacznej części ludności.

Wedy dzielą się na:

  1. Rigweda (hymny do bogów);
  2. Samaweda (pieśni liturgiczne);
  3. Jadżurweda (formuły przy składaniu ofiar);
  4. Atharwaweda (zaklęcia magiczne).

Najstarsze części mogą sięgać roku 1230 przed Chrystusem. Pośród ważnych tekstów są również obszerne Brahmany (teksty liturgiczne, datujące się od 1000 lat p.n.e.), a wreszcie filozoficzne traktaty Upaniszad (ok. 800 lat p.n.e.). Cała Weda uważana jest za śruti (objawienie), które miało być ujrzane przez, świętych wieszczów okresu przedhistorycznego, zwanych riszi. Zwykle przyjmuje się, że Weda jest „tchnieniem” Praistoty, czyli Brahmy;

Najstarsza część Wed, Rigweda, zawiera hymny do różnych bogów, wzywające do ofiarnego posiłku. Najczęściej sławiony jest król bogów Indra, dumny olbrzym, który pokonał smoki i uraczył się upajającym napojem soma […]

Atharwaweda zawiera przede wszystkim rożne formuły magiczne.

Pieśni stanowią przejście do Upaniszad, których głównym tematem jest poszukiwanie jednej istoty boskiej, kryjącej się za wielością wszelkich zjawisk.

Większość hinduistów w swych wyobrażeniach metafizycznych i obrzędach kieruje się raczej dziełami przekazanymi przez świętą tradycję (smriti), które miały być napisane przez określonych, uważanych za postacie historyczne,

świętych, jak Wjasa, Walmiki. Nlanu. Uważani są oni za autorytet, ponieważ stwierdzają swą zgodność z Wędą, chociaż w rzeczywistości pod wieloma względami od niej się różnią. Do ksiąg tych należą dwa wielkie eposy: Mahabharata i Ramajana.

Jednym z najsłynniejszych poematów jest Bhagawadgita. Przedstawione w nim są obie drogi zbawienia, uważane do dzisiaj przez hinduistów za równie skuteczne: droga poznania polegająca na wyrzeczeniu się świata, odpowiadająca nauce (Upaniszad), oraz nowa droga umiłowania Boga i postępowania zgodnego z obowiązkami i wolnego od pragnień. Kriszna wszak poucza, że kto wszystko pozostawia Bogu, tego Bóg wyzwala łaskawie z łańcucha ponownych narodzeń.

Ramajana (Żywot Ramy) w dwudziestu czterech tysiącach wierszy sanskryckich opowiada o bohaterskim królewiczu Ramie. Treść mitologiczną zawiera osiemnaście puran (starych opowiadań), które traktują o stworzeniu świata, a także obrzędach kultowych i o nauce mądrości.

Spośród puran najsłynniejsza jest Bhagawata, która wywiera wielki wpływ głownie dzięki zawartym w niej legendom o Krisznie.

Mniej więcej od 1400 roku hinduistyczna twórczość literacka odchodziła coraz bardziej od sanskrytu.

Obraz świata w hinduizmie

Według poglądów hinduistów kosmos jest sam w sobie wieczny, znajduje się jednak nieustannie w stanie przemian o tyle, o ile tworzące go liczne światy (brali-munda, czyli jaje Brahmy) przechodzą na przemian okresy powstawania, trwania i zanikania.

Wszelkie żyjące istoty, od Boga Brahmy o czterech obliczach aż do źdźbła trawy, posiadają istniejące odwiecznie nieśmiertelne dusze, które przyobleczone są w materialne ciała i muszą przechodzić z jednej egzystencji w drugą, zgodnie z prawem przyczyny i skutku, które odpłaca za ich dolne i złe uczynki.

Periodyczne następstwo powstawania i upadku świata odbywa się w ściśle chronologicznie ustalonych okresach milionów lat. Najbardziej długowiecznym spośród przemijających bogów jest Brahma (należy rozróżniać Brahmę jako Absolut oraz osobowego Brahmę, jednego z wielu bogów wielkiego panteonu). Życie jego trwa „sto lat Brahmy”, co równa się 311 040 000 000 000 lat ludzkich.

Po odpowiednio długim okresie zupełnego spoczynku świata powstaje świat nowy i rodzi się nowy Brahma. W życiu Brahmy dnie i noce następują po sobie jak w życiu ludzkim. Gdy dzień Brahmy się kończy, następuje częściowy zmierzch świata obejmujący tylko jego niższe części. Wraz ze świtem nowego dnia Brahmy rozpoczyna się znowu częściowe dzieło tworzenia. Dzień Brahmy nazywa się kalpą. Obejmuje on tysiąc wielkich epok (mahajuga), z których każde liczy cztery razy po trzysta dwadzieścia tysięcy lat ludzkich: każda mianowicie wielka epoka składa się z czterech epok (juga) oznaczonych jako krita, treta, dwapara i kali, odpowiadających zmniejszającemu się szeregowi czterech, trzech, dwóch, i jednego tysiąca „lat Boga”. „Rok Boga” odpowiada trzystu sześćdziesięciu latom ludzkim. Jugi te różnią się między sobą czasem trwania i właściwościami: w pierwszej judze, trwającej najdłużej, powszechnie panują szczęśliwe stosunki, a ludzie są sprawiedliwi i miłują prawdę: w każdej następnej judze stosunki te stopniowo pogarszają się, aż wreszcie w ostatniej, kali-judze, zarówno ogólny, jak i moralny stan świata osiąga swój punkt najniższy. W końcu zaczyna się znowu epoka szczęśliwa, która jednak ponownie ustępuje miejsca epokom coraz gorszym. Ponieważ każda z tych czterech jug ma początkowy okres świtu i końcowy okres zmierzchu, które trwają dziesiątą część czasu właściwej jugi, przeto otrzymujemy następujący obraz:

Juga       Świt   Czas trwania jugi   Zmierzch   Liczba lat boga     Liczba lat ludzkich

Krita        400          4000                     400               4800                1 728 000

Treta       300          3000                     300                3600                1 296 000

Dwapara 200           2000                     200               2400                864 000

Kali         100           1000                     100               1200                 432 000

                                                                                 12 000              4 320 000

Dzisiaj znajdujemy się w okresie świtu kali-jugi, która zaczęła się w dniu śmierci Kriszny, czyli 17 lutego 3102 roku przed Chrystusem. Walki opisane w Mahabharacie miały mieć miejsce w dwapara-judze, a walka Ramy i Rawany odbywała się w treta-judze naszej kalpy.

Joga ma cele czysto praktyczne; opierając się na dualizmie sankji naucza metod medytacji jako środka uzyskania zbawienia, wyzwolenia.

Za najważniejszą filozofię hinduizmu można uznać wedante. Wśród licznych systemów wedanty najbardziej rozpowszechniony jest system reprezentowany przez Siankarę ok. 800 roku n.e. Siankara uczy, że istnieje niższa i wyższa prawda. Gdy wskutek medytacji człowiek poszukujący zbawienia osiąga poznanie, że wszelka wielość jest tylko złudnym pozorem (maja), wtedy staje się świadomy swej identyczności z wszystko obejmującym, jedynym i jedynie rzeczywistym bezosobowym Absolutem, Brahmą.

Zmarli bohaterowie i święci wzywani są, gdy człowiek znajdzie się w potrzebie.

Trzej wielcy bogowie Brahma, Wisznu i Sziwa niekiedy przedstawiani są w postaci trojcy (trimurti); Brahma symbolizuje wówczas stworzenie, Wisznu trwanie, a Sziwa zniszczenie świata.

Brahma jest mistrzem (demiurgiem), który na zlecenie wyższego Boga kształtuje świat. W starszej literaturze jest on jeszcze nie znany, przeniesione jednak na niego zostały także starożytne mity dotyczące Pradżapatiego, pana stworzenia i innych bogów stwórców. Dosiada gęsi (kama). Małżonką jego jest Saraswati, bogini uczoności. Jak mało

pobudzał on uczucia religijne, świadczy fakt, że w niewielu tylko miejscach posiada swoje świątynie, na przykład w Puszkar. Jedno z podań próbuje to wytłumaczyć w ten sposób, że ściągnął na siebie winę, popełniwszy kazirodztwo ze swoją córką.

Wisznu i Sziwa są natomiast bezsprzecznie najwyższymi bogami i czczeni są przez hinduistów tak dalece, że każdy z nich przez swoich wyznawców uważany jest za jedynego odwiecznego władcę świata, podczas gdy inni niebianie jako istoty przemijające podlegają prawu wędrówki dusz.

Wisznu (Przenikający), znany już Wedzie, ale jeszcze nie wybijający się w niej, przedstawiony jest z czterema rękami, w których trzyma dysk, lotos, muszlę i pałkę; dosiada orła Garudy. Inne wizerunki przedstawiają go odpoczywającego na wężu świata. Często przy tym jego małżonka Lakszmi (zwana zwana także Szri), bogini piękności i szczęścia, masuje mu stopy. Wisznu wielokrotnie ukazywał się na ziemi w postaci zwierzęcej lub ludzkiej, aby ratować ludzkość lub niszczyć potwory.

Sziwa (Miłosierny, Życzliwy), który łączy w sobie cechy wedyjskiego boga burzy Rudry z cechami wielu ludzi, także przedaryjskich bogów, wyobrażony jest z jedną lub pięcioma głowami, posypany białym popiołem, w naszyjniku z ludzkich czaszek. W czterech rękach trzyma emblematy: trójząb, łuk i bęben. Z jednej strony jest to bóg przejmujący grozą, gdyż tańcem swym sprowadza zagładę świata, z drugiej jednak strony jest on wielkim władcą płodności i dlatego czczony jest w symbolu fallusa (linga). Wreszcie jest także wzorem dla ascetów uprawiających jogę. Małżonką jego jest Parwati (Córka gór).

Hinduiści w swej większości są monoteistami, wierzą bowiem w jedynego, odwiecznego władcę świata (Iszwara), którego sługami i urzędnikami są liczne przemijające dewy.

Wisznuici jako najwyższego władcę świata czczą Wisznu (lub jego wcielenia — Ramę lub Krisznę).

Rozpowszechniona w południowych Indiach sziwasiddhanta uważa dusze i krępujące je zło (zatomizowana indywidualność, karma, materia) za substancje odmienne od Sziwy. Wyzwolenie, które ma dać łaska Sziwy, polega na uwolnieniu się od tych więzów i na wewnętrznej wspólnocie z Bogiem.

Wirasziwaici, zwani także lingajatami, uważają że Sziwa podzielił się na Boga osobowego i wiele indywidualnych dusz, które po ponownym złączeniu z nim odnajdą szczęście.

Podczas gdy w epoce wedyjskiej zwłoki zmarłych były czasem palone, dzisiaj powszechnym zwyczajem jest palenie zwłok wśród hindusów.

Za symbol najgłębszy hinduizmu, wspólny wszystkim jego wyznawcom, można uważać przedstawiony odpowiednik dźwięku OM. Owa święta zgłoska, od której rozpoczynają się wszystkie święte teksty, ma uzmysławiać Absolut, Brahmę albo trójcę: Wisznu. Sziwę i Brahmę.

Tego świętego słowa używa się w Indiach na początku i końcu każdej modlitwy, inwokacji, rozmyślania. pieśni, przy ćwiczeniach jogi, przy wszelkich wewnętrznych poczynaniach.

W celu zgłębienia znaczenia filozofii indyjskiej należy zaznajomić się z tekstami źródłowymi ksiąg świętych (snuli).

Każdy prawdziwy aryjczyk musiał być najpierw uczniem (brahmaczarin) i uczyć się Wed, następnie zakładał ognisko domowe, stawał się gospodarzem (grihastha) i niósł ofiary, o których mówiły Brahmany. U schyłku życia udawał się do lasu (wanaprastha) i tam rozmyślał już tylko o ofierze, zagłębiał się w alegorie i symbole ofiary — i to właśnie jest

treścią aranjak — aż wreszcie przed samą śmiercią, gdy poznał do gruntu ofiarę, wyrzekał się wszystkiego, stawał się bezdomnym (sannjasinem) przenikniętym wysoką wiedzą Upaniszadów — osiągał czwarty stan indyjski Brahman jest pierwiastkiem kosmicznym — duszą i jedyną realnością wszechświata. Atman to pierwiastek psychiczny — dusza i jedyna realność w człowieku. Obydwa te pierwiastki to jedno.

Wybrane fragmenty z Czhandogji Upaniszad.

To jest mój Atman wewnątrz serca będący! Mniejszy niźli ziarnko ryżu (…)

To jest mój Atman wewnątrz serca będący! większy niż przestrzeń powietrzna (…)

Posiada wszystkie czyny, wszystkie żądze, wszystkie zapachy, wszystkie smaki, obejmuje wszechświat, milczący, beztroski! Oto mój Atman wewnątrz serca będący, oto Brahman. Z nim się połączę, gdy odejdę stąd. Tak mówi Szandilja

Tam, gdzie jest ogrom, tam radość. Z małego nie ma radości. Tylko ogrom jest radością. Należy więc dążyć do poznania ogromu. Ogrom, dostojny, chciałbym rozpoznać.

(…) ci co innego władcę będą mieli nad sobą (zamiast atmana), światy ich są przemijające, nie będą w tych światach bytowali według swej woli.

Wybrane fragmenty z Brihad-Aranjaka (Jadżnawalkjam Kandam) Upaniszad Brahmanam

Wówczas począł go pytać Kahoda Kauszitakeja.

— Jadżnawalkjo — powiedział — czym jest rzeczywisty, przed oczyma znajdujący się Brahman, czym jest Atman, wewnątrz wszystkich stworzeń będący? To chciej mi wyjaśnić! — Twój to Atman znajduje się wewnątrz wszystkich stworzeń!

— Jakiż, to jest ten Atman wewnątrz wszystkich stworzeń, Jadżnawalkjo?

— Ten, który głód i pragnienie przezwycięża, troskę, zaślepienie, starość, śmierć! Atmana tego poznawszy, wyrzekają się brahmanowie upragnienia synów, pragnienia bogactwa, pragnienia światów zaziemskich!

Z Upaniszadów Atharwawedy

Paramahama — Najwyższy Ptak Wędrowny

Niechaj się odwróci od wszelkich pożądań, które go mogą opanować! Niewzruszony w cierpieniu, w szczęściu bez pożądliwości. Wyrzekający się wśród żądz. Do niczego nie przywiązany, ani do piękna, ani do brzydoty, nie zna on nienawiści ani radości. Zamilkły w nim bodźce wszystkich zmysłów, przebywa tylko w Atmanie, stoi nieugięcie w Atmanie, a to jedno, co rozpoznał jako zupełną najwyższą rozkosz.

Przegląd nasz rozpoczniemy od zacytowania fragmentów z dzieł wybitnego znawcy filozofii indyjskiej i sanskrytologa Franciszka Tokarza (zmarł w 1973 r.).

Upaniszady należą do świętych, natchnionych ksiąg indyjskich Wed (Veda) i stanowią koniec i cel (anta) tych ksiąg.

Stare Upaniszady nauczają, że Atmana-Brahmana nie można poznać tylko zmysłami zewnętrznymi, ale i zmysłem wewnętrznym (manus) czy intelektem (buddhi). Jednocześnie w tych samych Upaniszadach znajdziemy teksty, które mówią o widzeniu, oglądaniu Brahmana, do którego to oglądania dochodzą asceci już w tym życiu.

Z tekstów Upuniszad wynika, że istnienie Bytu Absolutnego można też poznać ze świata widzialnego drogą rozumowania.

Te same Upaniszady, które tak podkreślają niemożliwość uchwycenia natury Brahmana władzami poznawczymi, przyjmują jednak jakieś mistyczne, ponad intelektualne oglądanie, widzenie, doświadczenie Brahmana.

Przytoczymy kilka cytatów mówiących o tym widzeniu Brahmana:

Atman, subtelniejszy niż to, co subtelne, większy od tego, co wielkie, mieszka w sercu tego stworzenia. Tę wielkość Atamana za łaską Stwórcy ogląda (paśyati) [człowiek] wyzbyty żądzy i troski (Katha., 2. 20).

Istniejący z siebie (Stwórca) przebił otwory (zmysły) na zewnątrz: dlatego (człowiek) na zewnątrz patrzy, nie do swego wnętrza. Ktoś mądry wewnątrz siebie zobaczył (aiksat) Atamana, kiedy w poszukiwaniu za nieśmiertelnością zawrócił wzrok (Katha., 4, 1).

Zaiste, po wszystkie czasy tego Atamana można uchwycić (labhyah) drogą prawdziwej ascezy, doskonałego poznania i czystego życia. Bo jaśnieje wewnątrz ciała, pełen światłości; jego oglądają (paśyanti) asceci, którzy zniszczyli występek (Mundaka, 3, 1, 5).

Niektóre metody jogi są nawet akceptowane przez Upaniszady z tytułu wstępnych ćwiczeń oczyszczających i kontemplacji.

Człowiek, który ma wiedzę jako woźnicę, myśl jako wodze, osiąga ostateczny cel podroży, najwyższe miejsce Wisznu — mówi upaniszada Katha.

Bhagawadgita znane jest na całym święcie. Cieszy się ona taką popularnością, bo przemawia językiem poetyckim, prostym i łatwym, posiada wielostronność nauk, tak że każdy może w niej znaleźć coś odpowiedniego dla siebie, panuje w niej duch tolerancji; Gita w 700 strofach zawiera całą treść Upaniszadów i Szastr. Bhagawadgita przedstawia prawa duchowego rozwoju, wzywa ona każdego z nas do pogłębienia myśli i rozszerzenia świadomości.

Fragmenty z Upaniszadów Bhagawadgity

Mówią, iż zmysły są silne, lecz myśl jest od zmysłów silniejsza, a od myśli Rozum rozpoznający; lecz i ponad Rozum wyższym jest On. Więc poznawszy To, co ponad czysty Rozum jest wyższe, w Duchu skupiony, Duchem całą swą kierując naturą, zniwecz, o mocno orężny, tego wroga tak trudne do przezwyciężenia pożądanie.

Rozmowa piąta zwana Jogą Wyrzeczenia się Czynu

Myślą i Rozumem nad zmysłami panując, a strach, gniew i wszelkie pragnienia na zawsze odrzuciwszy, Wyzwolenia pragnie jedynie, ten mędrzec zaprawdę wolność już zdobył.

Rozmowa dwunasta zwana Jogą Żarliwej Miłości

Kto niczym cierpienia w święcie nie powiększa i sam żadnym nie podlega troskom, wolny od wzruszeń, radości, leków i gniewów, ten drogi Mi jest. […]

Rozmowa piętnasta zwana Jogą Zjednoczenia z Przenajwyższym Duchem

Kto jest wolny od ułudy, kto grzech egoistycznych pokonał przywiązań i pragnień się wyzbył, a ponad wszelkie dwójnie — tak radości jak i cierpienia — się wzniósł i stale trwa w Duchu Najwyższym skupiony, ten ową górną kroczy Ścieżyną w To.

Joga oznaczać może zarówno ujarzmienie swojego ciała (drogą ascezy i określonych zabiegów psychofizycznych), jak i procesów psychiczny li wyobrażeń, uczuć, myśli poprzez introspekcję, koncentrację oraz medytację.

Jogasutra Patańdżalego

Najstarszy system jogi (Jogasutra) przypisywany jest Patańdżalemu (Patanjali), a powstał około II wieku p.n.e.

W Jogasutrze występuje wyraźnie doktryna prawa moralnego, zgodnie z którą czyn (kriya lub karman) wywołuje odpowiednie skutki, zależnie od tego, czy jest dobry, czy też zły. Czyn rozumiany jest szeroko, nie tylko jako działanie zewnętrzne, ale również jako akty psychiczne, myśli, uczucia, pragnienia, z prawem przyczyny skutku tzw. prawo karmana lub karmy) wiąże się doktryna reinkarnacji samsara — wędrówka dusz), ponownego wcielania się dusz po śmierci. Doktryna reinkarnacji dotyczy również istot od człowieka niższych zwierząt, roślin, minerałów), a także istot wyższego rzędu, zwanych (lewami. Kolejne wcielenia prowadzą stopniowo do coraz wyższego rozwoju duchowego, aż do zupełnego wyzwolenia z kręgów narodzin i śmierci, całkowitej wolności i niezależności (moksza lub kaivalja).

,,Prawo karmy’’, reinkarnację, ewolucję duchową uwieńczoną wyzwoleniem przyjmują niemal wszystkie systemy indyjskie. Osiągnięcie tego wyzwolenia duszy jest również dla nich najwyższym praktycznym celem i najwyższą wartością.

Jogasutra Patańdżalego zawiera określone wskazówki dotyczące kultury ciała, szczególnej gimnastyki indyjskiej, polegającej na przybieraniu określonych postaw w bezruchu (asany), oraz nauki o specjalnym oddechu zalecanym w jodze (pranajama). Wymienione zabiegi psychofizyczne, stanowiące przedmiot tzw. Hathajogi, omawiane są w Jogasulrze jedynie marginesowo. Dyscypliny te są jedynie wstępnymi szczeblami do stworzenia najkorzystniejszych warunków uzyskania wyższych etapów świadomości na drodze introspekcji (praljahara), koncentracji (dharana), medytacji (dhjana) oraz nadświadomości (samadhi). Właśnie ta nauka opanowania płynności substancji myślowej

oznacza według Patańdżalego istotę prawdziwej jogi i stanowi w Indiach domenę tzw. Radżajogi, czyli Jogi Królewskiej.

Joga jako system filozoficzny

Pomimo wielu odmian i różnic w rożnych odgałęzieniach jogi podstawowa idea osiągnięcia prawdy i wyzwolenia wszelkiej niedoskonałości pozostała niezmieniona. Cały wysiłek człowieka w celu wyzwolenia sprowadza się w istocie do uświadomienia sobie swej istotnej natury, na usunięciu ciemnoty (auidja) oraz ułudy (maja) wywołujących poczucie dwoistości, oddzielności poznającego podmiotu, poznawanego przedmiotu oraz procesu postrzegania. Usunięcie tego złudzenia prowadzi do stanu poznania prawdziwego bytu (sat), zupełnego oczyszczenia świadomości percepcji (czit) oraz płynącej z tego faktu nieskończonej i absolutnej szczęśliwości (ananda).

W leczeniu ostrych chorób joga zaleca stosowanie ziół i Śródków pobudzających.

W metodzie leczniczej jogi podstawowe znaczenie ma zachowanie właściwej postawy

psychicznej. Joga uważa, że czynniki psychiczne odgrywają istotną rolę nie tylko w chorobach psychosomatycznych, lecz także w każdej innej chorobie, ze schorzeniami ostrymi włącznie. Zaburzenia czynności psychicznych zwiększają podatność organizmu na szkodliwe wpływy poprzez obniżenie ogólnej odporności, a także powodują zakłócenie współdziałania poszczególnych narządów i obniżają sprawność organizmu jako całości.

Według twórcy najstarszej formy jogi – Patańdżalego istnieje pięć ,,destruktywnych stanów psychicznych” (kiesa). Są one następujące:

  1. awidja — niewiedza, błędne pojęcia o istocie rzeczywistości,
  2. asmita — wyobcowanie środowiskowe, życie niezgodne z prawami przyrody i społeczeństwa, których podstawą jest życzliwość,
  3. raga — przywiązywanie się do czegoś lub kogoś, inaczej brak dystansu emocjonalnego (zrównoważenia emocjonalnego) do zjawisk, okoliczności, ludzi — taki dystans zwie się w jodze beznamiętnością (uiraga).
  4. dwesza — niechęci, awersje,
  5. abhiniwesia, czyli fałszywe wyobrażenie o sobie.

 

Joga wychodzi z założenia, że jeśli zdoła się opanować reakcje i stany emocjonalne, wówczas kora mózgowa może posiąść pewną zdolność panowania nad czynnością większości reakcji autonomicznych, dzięki czemu nawet najsilniejsze odruchy emocjonalne będą stale kontrolowane.

Patańdżali wymienia pięć następujących zakazów (jam):

  1. Ahinsa — powstrzymanie się od wszelkich czynów, myśli i uczuć nienawistnych lub życzeń szkodzenia innym. Joga stawia ahinsę na pierwszym miejscu wśród reguł, którymi człowiek powinien się stale kierować, albowiem nieczynienie krzywdy, przymusu i gwałtu jest pierwszym, niezbędnym krokiem do miłości. Ta zaś, zgodnie z teorią jogi, jest niezbędnym warunkiem pokoju i równowagi wewnętrznej, która niweczy wszelkie przejawy agresji, skłonność do zabijania i niszczenia. Jak wiadomo, ahinsa była jedną z podstawowych zasad etycznych, którymi kierował się wielki asceta i mąż stanu Indii Mahatma Gandhi.
  2. Salja — wstrzymanie się od kłamstwa w czynie, słowie i myśli.
  3. Asteja — wstrzymanie się od wszelkiego przywłaszczenia cudzego dobra.
  4. Brahmaczarja — opanowanie i przekształcenie energii seksualnej w celu doskonalenia wewnętrznego.
  5. Aparigraha — wstrzymanie się od pożądania czyjegoś dobra.

Natomiast nakazy moralne (nijamy) są następujące:

  1. Siaucza — dbanie o czystość duchową i cielesną,
  2. Sanlosza — zadowolenie ze swojego aktualnego życia,
  3. Tapas — dyscyplina i asceza, ale nie szkodząca zdrowiu,
  4. Swadhjaja — studiowanie literatury i zajmowanie się działalnością umysłową pomagającą w samodoskonaleniu.
  5. Isziwarapranidhana — poddanie się woli Najwyższego Ducha.

Niezależnie od swoistych zakazów i nakazów moralnych joga zaleca również inną metodę samowychowania i higieny psychicznej, polegającą na praktykowaniu stałych autosugestii w celu wzbudzenia uczuć przyjaźni oraz innych pozytywnych postaw. Nakazuje ona unikanie wszelkich destruktywnych uczuć, przede wszystkim gniewu, wrogości, zazdrości i pychy.

Joga zaleca współczucie i litość w stosunku do ludzi zasługujących na lekceważenie i wzgardę, uczucia zaś radości i przyjaźni wobec tych, do których moglibyśmy czuć niechęć i nienawiść. Wobec zaś ludzi, których naprawdę trudno tolerować z powodu ich nadmiernego impulsywnego, niekontrolowanego i przykrego usposobienia, należy wzbudzić w sobie uczucie obojętności i spokoju (gdy nie stać nas na sympatię i głębsze zrozumienie) i unikać z nimi styczności, aby nie stwarzać okazji do powstawania emocji destruktywnych.

Dietetyka Jogi

Podstawą diety jogi jest jarstwo, wyrzeczenie się mięsa, ryb i jajek. W klasycznej jodze indyjskiej reguła ta uzasadniona jest zarówno gorącym, tropikalnym klimatem, jak i zasadniczą ideą ahinsy, zakazującej krzywdzenia i pozbawiania życia wszelkich stworzeń. Duże znaczenie przypisuje się pokarmom w stanie naturalnym. Zaleca się również picie w dużych ilościach czystej, surowej wody. Joga, podobnie jak i inne wegetariańskie systemy, zaleca okresowe głodówki. Podstawą odżywiania winny być świeże, surowe jarzyny, wszelkie sałaty i surówki, owoce, mleko, biały ser, grube kasze, ryż, czerstwe ciemne pieczywo, miód, orzechy i migdały. Główną zasadą jest umiar.

W tzw. jodze świeckiej, praktykowanej w celach zdrowotnych, surowe zalecenia jogi zostały znacznie złagodzone. W systemie tym spożywanie mięsa, ryb i jaj, jak również niewielkich ilości alkoholu jest dozwolone, wymaga jednak znacznego ograniczenia. Tak więc na przykład mięso nie powinno stanowić podstawy pożywienia, ale jedynie rzadko stosowany dodatek, podobnie wypicie od czasu do czasu kieliszka wina nie jest wielkim wykroczeniem, niedopuszczalne jest jednak systematyczne lub nadmierne używanie alkoholu. Należy unikać wszelkich form narkotyzowania się; dotyczy to nie tylko palenia tytoniu, ale również nadużywanie kawy lub herbaty.

Zalecenia do podstawowych zaleceń tego systemu należało praktykowanie od najmłodszych lat koncentracji umysłowej, stałe i systematyczne podejmowanie prób „uspokojenia substancji myślowej” — jak w swych aforyzmach głosił Patańdżali, innymi słowy podjęcie wysiłku uzyskania kontroli nad życiem emocjonalnym i mentalnym.

Święte księgi Indii stoją na stanowisku, że dopóki człowiek nie uzyska wiedzy o sobie, swym pochodzeniu, relacji do świata oraz ostatecznym celu życia, dopóty tkwi w ciemnocie (awidja) i wszelkie jego czyny noszą piętno niedoskonałości.

W jodze Kundalini przedstawia się to jako połączenie Siwy i Sakti w ciele ludzkim. Boska moc przedstawiona jest jako wąż zwinięty u podstawy kręgosłupa. Owa boska energia musi przejść przez siedem czakr, czyli ośrodków energii psychicznej, zanim dotrze do lotosu o tysiącu płatkow u szczytu głowy. Wówczas Siwa, będący czystą świadomością, jednoczy się z Sakti, boską energią w naturze, a ciało i dusza zostają przekształcone. Jest to bardzo odmienne od jogi Patańdżalego, w której świadomość (purusza) oddzielona jest od natury (prakriti) i zaznaje szczęśliwej izolacji (kaiwalja), Jednakże oba te rodzaje jogi mają swoje własne miejsce. Musi być ruch wznoszenia się do czystej świadomości, oderwanie od wszelkich nastrojów natury, urzeczywistnienie Jaźni u jej wiecznej Podstawy poza przestrzenią i czasem. Musi jednak być także ruch schodzenia pozwalający Duchowi wniknąć w głębię materii i podnieść ją do nowego sposobu istnienia, w którym materia staje się ośrodkiem świadomości duchowej.

Wszystkie metody medytacji mają prowadzić do tego punktu. Umysł musi obumrzeć dla siebie, swoich pojęć, swojego rozumu. Powierzchniowy umysł musi przerwać swą aktywność, wszelka myśl musi ustać. Wówczas w milczeniu, w ciszy, poza myślą głębszy umysł daje znać o sobie, prawdziwa Jaźń zaczyna się wynurzać.

 

Niektóre słowa w powyższym tekście mogą być nie dokładnie przetłumaczone.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s